Παρασκευή, 17 Νοεμβρίου 2017

Ευχαριστώ

Προς το τέλος η φωνή της σχεδόν δεν ακουγόταν. Έπρεπε να σκύβουμε κοντά της, να βγάζουμε για λίγο τη θορυβώδη μάσκα υψηλής παροχής οξυγόνου και να προσπαθούμε να διαβάσουμε και τα χείλη της, για να καταλάβουμε τι μας έλεγε. Μετά από τρεις εβδομάδες δύσπνοιας, με το οξυγόνο της να πέφτει κατακόρυφα μόλις μειώναμε την παροχή, με μια απελπιστική αξονική τομογραφία θώρακος, και με διαρκή επιδείνωση παρά την εφαρμογή κάθε είδους θεραπείας που μπορούσαμε να σκεφτούμε, ήταν φανερό ότι ο ορίζοντας έκλεινε. Οι δυνάμεις της μειώνονταν συνεχώς, δεν μπορούσε πλέον να φάει ή να πιεί ή να μιλήσει. Πόσο θα άντεχε η καρδιά της ογδοντάχρονης γυναίκας; Οι συζητήσεις με τα παιδιά της γίνονταν όλο και πιο ρεαλιστικές ως προς τις προοπτικές βελτίωσης: δεν υπήρχαν. Μετά από τρεις εβδομάδες τους είπα ότι σε περίπτωση ανακοπής δεν πρόκειται να επιχειρήσουμε ανάνηψη, ότι δεν θα είχε νόημα, αφού η διασωλήνωση και η εντατική απλώς θα παρέτειναν τη διαδικασία του θανάτου. «Συμφωνούμε απόλυτα», ήταν η απάντηση. Συνεχίσαμε να δίνουμε τις ανώφελες θεραπείες μας, περιμένοντας το τέλος. Το τηλεφώνημα ήρθε χθες το απόγευμα, λίγες μόνο ώρες μετά την τελευταία εκείνη συνομιλία: έσβησε ήσυχα στο κρεβάτι της.
     Υπάρχουν άρρωστοι που μας αφήνουν κάποιες ιδιαίτερες αναμνήσεις από το πέρασμά τους. Λίγες απ’ αυτές μπορούν να συγκριθούν με την ανοικτή παλάμη της ηλικιωμένης γυναίκας που ακουμπούσε με έμφαση στην καρδιά της μετά από κάθε μας επίσκεψη, ακόμη κι όταν έβλεπε ότι δεν έχουμε να της προσφέρουμε τίποτε ουσιαστικό, ακόμη κι όταν δεν έβγαινε η φωνή, ακόμη και την τελευταία μέρα: ένα σιωπηλό «ευχαριστώ» μια ψυχής γεμάτης ευγνωμοσύνη.
     Τώρα πλέον επιτέλους αναπνέει ελεύθερα, και είμαι σίγουρος ότι δοξολογεί, ψάλλει και εύχεται. Όπως είχε μάθει να κάνει πάντα.

Πέμπτη, 16 Νοεμβρίου 2017

Αυθαίρετα

Ο Michael Crichton (μακαρίτης πλέον), γιατρός και συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ (όπως το πολύ γνωστό Jurassic Park), γράφει σε κάποιο βιβλίο του ότι σε περιόδους κρίσεις σχεδόν όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν στιγμές εξαιρετικής ιδιοφυΐας όσο και στιγμές ανεξήγητης ανοησίας. Και όλες τις ενδιάμεσες βαθμίδες, θα πρόσθετα. Δεν προτίθεμαι να ταξινομήσω τις δημόσιες ‘στιγμές’ που κατέγραψα στον απόηχο της χθεσινής καταστροφής. Ωστόσο, ακούγοντας ότι η περιφερειάρχισσα Αττικής πρόκειται να καταθέσει μήνυση κατά παντός υπευθύνου για τις καταστροφές, θυμήθηκα τον βασιλιά Ξέρξη, που όταν η θαλασσοταραχή του χάλασε τη γέφυρα, από την οποία σκόπευε να περάσει από την Ασία στην Ευρώπη, διέταξε να μαστιγώσουν τον Ελλήσποντο. Δεν ξέρω αν η εν λόγω κυρία σκοπεύει να φραγγελώσει τα σύννεφα, το βουνό της λάσπης που κατέβηκε στα χαμηλά ή το δελτίο καιρού. Αν όμως έχει στο νου της το παράνομο μπάζωμα ποταμών και ρεμάτων, προφανώς αγνοεί ότι τα κάθε είδους αυθαίρετα κτίσματα στην Ελλάδα ποτέ δεν γκρεμίζονται, συνήθως για πολιτικούς λόγους, τους οποίους συμμερίζεται και η δική της παράταξη. Οι όποιες κατά καιρούς εξαγγελίες περί κατεδαφίσεων ακούγονται ως σύντομα ανέκδοτα, και συνήθως υποχωρούν με την καταβολή ενός σχετικού ‘αυθαιρετόσημου’, που καλύπτει τις άμεσες ανάγκες των ταμείων σε ρευστό. Για νά ’χουμε καλό ρώτημα, όσο δεν έβρεχε δεν την πείραζαν τα μπαζωμένα ρέματα ή αγνοούσε την ύπαρξή τους;
     Μια και ο λόγος περί αυθαιρεσιών, ας καταθέσω και μια ακόμη αυθαίρετη σκέψη. Μαζί με την απόλυτα ορθή κήρυξη εθνικού πένθους για τους χαμένους συνανθρώπους μας, μπορούμε να προχωρήσουμε και στην κατάργηση του εθνικού ονείδους των κάθε λογής καταλήψεων, ανούσιων εορτασμών (όπως ο αυριανός) και άλλων ευκαιριών για δημόσιο μπάχαλο; Ήδη το δύσμοιρο το Μετσόβιο έχει γίνει άντρο όχι μόνο ημετέρων αλλά και εισαγομένων αλητών από κάθε γωνιά της Ευρώπης. Σε ποιον θα καταλογισθεί το κόστος αποκατάστασης των ζημιών που θα προξενήσουν; Μπορούμε, εις μνημόσυνον των θυμάτων της πλημμύρας, να βγάλουμε την ατιμωρησία από τη ζωή του κράτους; Με άλλα λόγια, μπορούμε να γίνουμε μια στοιχειωδώς φυσιολογική χώρα;
     Ξέρω, πολύ αυθαίρετα σκέφτομαι...

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017

Θεομηνία

Πρωτοφανής η σημερινή καταστροφική πλημμύρα στη Δυτική Αττική, τόσο σε όγκο νερού και λάσπης όσο και σε ζημιές και ανθρώπινα θύματα, με εικόνες που μέχρι τώρα είχαμε συνδέσει με Πακιστάν και Μπανγκλαντές και Νότιο Αμερική. Το ίδιο και η αντίστοιχη στη Σύμη προχθές. Μικρός και απόμακρος τόπος η μία, κεντρικός και πολυάνθρωπος η άλλη, ανάλογο και το μέγεθος της καταστροφής σε κάθε περίπτωση. Πέρα από τις συνηθισμένες συζητήσεις για την κλιματική αλλαγή και τις ανθρώπινες παρεμβάσεις σε χειμάρρους και ρέματα (που έχουν κι αυτές τη θέση και τη σημασία τους), ας σκεφθούμε και πόσο αδύναμοι είμαστε μπροστά σε φαινόμενα που τα ονομάζουμε δυνάμεις της φύσεως, χωρίς να υπολογίζουμε τον ‘οικοδεσπότη’ Θεό. «Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν καὶ μετατίθεσθαι ὄρη ἐν καρδίαις θαλασσῶν», λέει ο Δαβίδ στον 45ο Ψαλμό, με μια προϋπόθεση: ότι «ὁ Θεὸς ἡμῶν καταφυγὴ καὶ δύναμις, βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρα», ότι θα αναγνωρίζουμε την παρουσία του Θεού και θα αποδεχόμαστε το θέλημά του και θα συμμορφώνουμε τη ζωή μας προς αυτό, και θα σκεφτόμαστε ότι «ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην» θα είναι όλοι οι σχεδιασμοί και οι πολιτικές προστασίες και τα αντιπλημμυρικά μας έργα. Ας ευχηθούμε καλή δύναμη και ανακούφιση σε όλους τους πληγέντες (θα μπορούσαμε να είμαστε στη θέση τους), και είθε να μη θρηνήσουμε άλλα θύματα.
     Μια και θυμήθηκα τη Σύμη, να και μερικές εικόνες από παλαιότερη επίσκεψη στο νησί του Πανορμίτη.

 
 
 
 
 
 
 

Κυριακή, 12 Νοεμβρίου 2017

Αβέρωφ

Ντροπή θα ήταν, ενώ έχω επισκεφθεί τη ναυαρχίδα ‘Victory’ του Νέλσονα στο Portsmouth και το πλοίο-μουσείο ‘Vasa’ στη Στοκχόλμη, να περιφρονήσω το Θ/Κ [Θωρακισμένο Καταδρομικό] ‘Γ. Αβέρωφ’ που βρίσκεται δεμένο στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης τον καιρό αυτό. Το γνώριζα από πολύ μικρός: ο μακαρίτης ο νουνός μου είχε ένα μοντέλο του πάνω στον μπουφέ του σαλονιού του. Σήμερα, επωφελούμενος και του καλού καιρού, βρίσκομαι στο λιμάνι. Η ουρά για την είσοδο στο πλοίο θυμίζει εκείνη που συνήθως παρατηρείται στον τάφο του Αγίου Παϊσίου: άλλου είδους προσκύνημα εδώ, τηρουμένων των αναλογιών. Η τεράστια σημαία που κυματίζει στην πρύμνα του είναι, μαζί με εκείνη της Ακρόπολης, η μεγαλύτερη στην Ελλάδα. Μετά από αναμονή 45 λεπτών μπαίνω με την τελευταία ομάδα επισκεπτών: μόλις που προλάβαμε. Η ξενάγηση αρχίζει από το εκκλησάκι του Αγ. Νικολάου (είναι το μόνο πολεμικό σκάφος μας που διαθέτει ναό και είχε πάντα στο πλήρωμά του, όσο ήταν σε ενεργό υπηρεσία, και ιερέα). Από εκεί και πέρα, παίρνουμε μια ιδέα για τη ναυτική ζωή, πάντα σε χώρους περιορισμένους, με συνθήκες καθημερινής διαμονής και εργασίας πάντα δύσκολες, αλλά και για την ιστορική σύνδεση του πλοίου με όλες τις μεγάλες πολεμικές περιπέτειες του Ελληνισμού στον 20ό αιώνα και τον θρυλικό ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη. Με μόνο δύο νεκρούς ναυτικούς σε όλη την ιστορία του, και συνοδευμένο από γεγονότα που μόνο ως θαύματα μπορούν να χαρακτηρισθούν, το θωρηκτό ‘Αβέρωφ’ αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο που αποζημιώνει τον επισκέπτη για τον κόπο του. Όσο θα βρίσκεται κοντά μας, αξίζει ένα προσκύνημα.
     Λεπτομέρειες για την ιστορία του μπορεί να βρει ο ενδιαφερόμενος στη σχετική ιστοσελίδα, ενώ στο YouTube υπάρχει αναλυτική ξενάγηση μιας ώρας από τον σημερινό κυβερνήτη του. Προσθέτω κι εγώ κάποιες σημερινές φωτογραφίες.

 
 
 
 
 
 

Πέμπτη, 9 Νοεμβρίου 2017

Εκδημίες

Ημέρα ιερατικών αποχαιρετισμών η χθεσινή. Σχεδόν τυχαία, από ασθενή στο ιατρείο, πληροφορήθηκα προχθές το απόγευμα την εκδημία του π. Βασιλείου, ενώ χθες τα ξημερώματα έσβησε και ο π. Ανδρέας, που τον είχα εισαγάγει στην κλινική το προηγούμενο βράδυ. Άνθρωποι μεγάλης ιερατικής προσφοράς και οι δύο, αλλά και ιδιαίτερα δημιουργικοί στις ενορίες τους, άφησαν πίσω τους περικαλλείς ναούς στα δυο άκρα της πόλης, τον Άγιο Φώτιο ο πρώτος, την Αγ. Παρασκευή της Μενεμένης ο δεύτερος, που σχεδίασαν, ανήγειραν εκ βάθρων και καλλώπισαν με προσωπική έμπνευση, εργασία και επιστασία. Ήρθε η ώρα «ἵνα ἀναπαύσωνται ἐκ τῶν κόπων αὐτῶν· τὰ δὲ ἔργα αὐτῶν ἀκολουθεῖ μετ᾿ αὐτῶν». Οι ασθένειες που σφράγισαν τα έσχατά τους αποτέλεσαν την τελευταία δοκιμασία πριν από την έξοδο. Ο πρώτος κηδεύθηκε χθες στον Άγιο Ελευθέριο, ο δέυτερος σήμερα στην Αγ. Παρασκευή. Τιμήθηκαν πρεπόντως από τον κλήρο και τον λαό των ενοριών που διακόνησαν, και πιστεύουμε και ευχόμαστε να έχουν την θέση τους και δίπλα στο άνω θυσιαστήριο. Είθε να έχουμε κι εμείς τις ευχές τους!
     Στο σβήσιμο της ημέρας πληροφορήθηκα μέσα από το διαδίκτυο ότι σήμερα έφυγε από τον παρόντα κόσμο και ο σεβάσμιος Μητροπολίτης Πενταπόλεως Ιγνάτιος Μαδενλίδης, πρώην Κεντρώας Αφρικής. Τον είχα πρωτογνωρίσει ως μαθητής Γυμνασίου, όταν ως αρχιμανδρίτης στη Λάρισα μας εξομολογούσε τα καλοκαίρια στην κατασκήνωση της Σκοτίνας. Αργότερα διακόνησε επί πολλά χρόνια την Ορθόδοξη Ιεραποστολή στο Κογκό (μια φορά διασώθηκε από αεροπορικό δυστύχημα με πολλά θύματα στην Αφρική), μέχρι την παραίτησή του το 2010 για λόγους υγείας, οπότε και ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας του έδωσε τον τιμητικό τίτλο της Επισκοπής του Αγίου Νεκταρίου. «Απευθείας διάδοχός του», μου είπε όταν τον συνάντησα πριν μερικά χρόνια – δεν είχε μεσολαβήσει άλλος. Σήμερα ο εορταζόμενος Άγιος κάλεσε τον διάδοχό του να «εισέλθη εις την χαράν του Κυρίου του». Ας είναι αιωνία και η δική του μνήμη.

Τρίτη, 7 Νοεμβρίου 2017

Οκτώβρης

Δεν πρέπει να χαθεί τέτοια ευκαιρία. Η ΕΡΤ σήμερα το πρωί μας πληροφόρησε ότι σαν σήμερα (με το παλιό ημερολόγιο που ίσχυε τότε) πριν εκατό χρόνια ξεκίνησε η Οκτωβριανή Επανάσταση. Χάσαμε τίποτε που δεν το θυμηθήκαμε μόνοι μας; Και βέβαια! Λησμονήσαμε ότι ήταν η αρχή ενός από τα μεγαλύτερα κοινωνικά  ’πειράματα’ στην ιστορία. Μια προσπάθεια να μετασχηματισθεί ιδεολογικά ένας ολόκληρος κόσμος, με την βίαιη καταστολή κάθε αντίθετης άποψης, την απηνή καταδίωξη της Χριστιανικής θρησκείας, τις μαζικές εκτελέσεις, τα ’ψυχιατρεία’ και τα γκουλάγκ της Σιβηρίας. Δεν θα παραθέσουμε αριθμούς και στατιστικές, χωρίς να τις αγνοούμε. Ας στρέψουμε όμως τη σκέψη μας στους χιλιάδες μάρτυρες που δημιούργησε ο ερυθρός ολοκληρωτισμός στον αιώνα που πέρασε, τόσο στην τότε Σοβιετική Ένωση όσο και στους δορυφόρους της: αιωνία ας είναι η μνήμη τους. Και ας αναλογισθούμε ότι «μιᾷ ὥρᾳ ἠρημώθη» τόσο η μαρξιστική ιδεολογία όσο και ο επίγειος ’παράδεισός’ της: δεν χρειάσθηκαν παρά μερικά χρόνια για να γκρεμιστούν εκ βάθρων τα αγάλματα του Λένιν και των συντρόφων του, να καταρρεύσει το άθεο και απάνθρωπο καθεστώς και να ξανανοίξουν οι εκκλησίες και να αναθερμανθεί η πίστη που δεν είχε σβήσει ποτέ στον κατατρεγμένο ρωσικό λαό. Θαύμα; Αν δεν είναι αυτό, τότε τι είναι; Κι έτσι αποδεικνύεται και πάλι αληθινός ο πάντα επίκαιρος ο λόγος του Ιερού Χρυσοστόμου:

     «Οὐδὲν Ἐκκλησίας δυνατώτερον, ἄνθρωπε. Λῦσον τὸν πόλεμον, ἵνα μὴ καταλύσῃ σου τὴν δύναμιν· μὴ εἴσαγε πόλεμον εἰς οὐρανόν. Ἄνθρωπον ἐὰν πολεμῇς, ἢ ἐνίκησας, ἢ ἐνικήθης. Ἐκκλησίαν δὲ ἐὰν πολεμῇς, νικῆσαί σε ἀμήχανον· ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ πάντων ἰσχυρότερος... Πόσοι τύραννοι ἠθέλησαν περιγενέσθαι τῆς Ἐκκλησίας; πόσα τήγανα; πόσοι κάμινοι, θηρίων ὀδόντες, ξίφη ἠκονημένα; καὶ οὐ περιεγένοντο. Ποῦ οἱ πολεμήσαντες; Σεσίγηνται καὶ λήθῃ παραδέδονται. Ποῦ δὲ ἡ Ἐκκλησία; Ὑπὲρ τὸν ἥλιον λάμπει. Τὰ ἐκείνων ἔσβεσται, τὰ ταύτης ἀθάνατα».

Κυριακή, 5 Νοεμβρίου 2017

Απουσία

Επιστρέφοντας από την ετήσια εκπαιδευτική μου υποχρέωση στη Λάρισα, και έχοντας εκούσια στερηθεί κάθε επαφή με την τρέχουσα επικαιρότητα, ψάχνω να βρω αν έχασα κάτι ωραίο, μεγάλο κι αληθινό τις μέρες αυτές. Και να που βρίσκω όχι ένα αλλά δύο αριστουργήματα, και μάλιστα ιατρικού ενδιαφέροντος .
     Το πρώτο το μεταφέρω ευφυώς σχολιασμένο από τον Στ. Φασουλή (Τα Νέα). Δικές μου προσθήκες περιττεύουν:
     «Έχω μείνει speechless, που έλεγε η φίλη μου Ιοκάστη σε στιγμή μεγάλου παροξυσμού. Είδα τον Τσακαλώτο με τα μάτια μου, σε απευθείας σύνδεση με τον ναό της Δημοκρατίας να βάλλει κατά της αντιπολίτευσης ως εξής:
    
«Έχετε βάλει τόσο χαμηλά το πήχη» (έτσι ακριβώς ΤΟ πήχη, γιατί στο μυαλό του αγγλοθρεμμένου ο πήχης είναι ουδέτερο και άκλιτο, ο πήχη, του πήχη, οι πήχη, των πήχη) «ώστε και μια φυματική σαρανταποδαρούσα» (είναι γνωστό τοις πάσι τα ράντζα στο Σωτηρία είναι τίγκα στη σαρανταποδαρούσα) «με μηνίσκο στα 25 από τα σαράντα πόδια της» (στο ΚΑΤ δεκάδες στο γύψο) «φορτωμένη με τα ψώνια απ' το LIDL» (όπα και η τοποθέτηση προϊόντος) «να μπορέσει να το πηδήξει» (το πήχη πάντα).
     Ποιο μυαλό μπορεί να σκεφτεί, όχι να το εκφέρει μόνο να διανοηθεί, ένα τέτοιο τερατούργημα; Έχουμε ακούσει κι έχουμε δει τα τέρατα σ' αυτό το πολυπαθές μέγαρο αλλά τέτοιο λεκτικό γιγανταιώρημα... πρεμιέρα είχε χθες. Μα τι στόμα είναι αυτό; Τι στόμα εντομοκτόνο;»

     Το δεύτερο ανήκει στον υφυπουργό ‘μας’ (ημών των υγειονομικών) Πολάchη (προσπαθώ να αποδώσω το κρητικό accent) που απεφάνθη ότι «το 20% των ιατρών τιμά στο ακέραιο το λειτούργημα. Το 60% θα πάρουν χρήματα αν τους τα δώσεις και το 20% δεν θα αγγίξουν τον ασθενή αν δεν πάρουν χρήματα». Ούτε λίγο ούτε πολύ, σχεδόν όλους τους βγάζει δωρολήπτες. Και έρχεται ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών και «εκφράζει τη δυσαρέσκειά του για τις δηλώσεις». Μάλιστα. Σε τόσο αυστηρό τόνο. Να προσέλθει τη Δευτέρα με τον κηδεμόνα του ο υφυπουργός.
     Έχοντας γελάσει επαρκώς με το πρώτο, αρκούμαι στο να καταγράψω τη θλίψη μου για το δεύτερο. Δεν άλλαξαν τελικά και πολλά όσο έλειπα.  

[Το πρώτο θέμα με το πενάκι του Ηλ. Μακρή (Καθημερινή 5/11/2017)]
 

Πέμπτη, 2 Νοεμβρίου 2017

Ρεκόρ

Διαβάζω στην προχθεσινή Καθημερινή ότι εν όψει της άφιξης στην Ελλάδα του iPhone-X έχει ήδη καταγραφεί ρεκόρ παραγγελιών (κάπου 7500 χιλιάδες μόνο στις μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων, χώρια στα δίκτυα της κινητής τηλεφωνίας). Όπως επίσης διαβάζω, η τιμή του θα είναι ακριβότερη από εκείνη στις ΗΠΑ, κάπου 1200 με 1300 ευρώ. Οψόμεθα.
     Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που εν μέσω κρίσης τόσο πολλοί Έλληνες φαίνεται να ιεραρχούν τις προτεραιότητές τους με τρόπο κάπως, ας το πω κομψά, ανορθόδοξο. Με δεδομένη την ευρεία διάδοση της κινητής τηλεφωνίας, προφανώς οι καινούργιες παραγγελίες δεν γίνονται από ανθρώπους που επιθυμούν να αποκτήσουν το πρώτο τους smartphone. Τους περισσεύουν άραγε τόσα ώστε να μεταπηδούν με ευκολία στο νεώτερο και πιο ακριβό μοντέλο της αγοράς; Ας αφήσω το ‘ηθικό’ επιχείρημα της πρόκλησης προς εκείνους τους συμπολίτες μας που τρέφονται στα κάθε είδους συσσίτια ή προσπαθούν να καλύψουν άλλες στοιχειώδεις ανάγκες από το συρρικνωμένο εισόδημά τους. Μήπως, από καθαρά δημοσιονομική σκοπιά, θα πρέπει να γίνεται κάποιος έλεγχος ‘πόθεν έσχες’ σε όλους αυτούς τους υποψήφιους αγοραστές; Δικαιολογεί το δηλωμένο εισόδημά τους τέτοιες... μικροσπατάλες; Τι θα είχαν να μας πουν επ’ αυτού οι περίφημοι ‘θεσμοί’; Ή μήπως δεν αγγίζουμε οτιδήποτε αυξάνει τον τζίρο των μητρικών εταιρειών; Μια υπόθεση κάνω.

Παρασκευή, 27 Οκτωβρίου 2017

Σχετικότητες

Έχουμε ασχοληθεί κατά καιρούς με τα παλαβά των διαφόρων δημοπρασιών ανά τον κόσμο. Φαίνεται λοιπόν ότι όριο στην παλαβομάρα δεν υπάρχει, όπως και στο σύμπαν, σύμφωνα με τη γνωστή ρήση του Αϊνστάιν, ο οποίος εμπλέκεται στο τελευταίο ‘ρεκόρ’ στον χώρο αυτό. Διαβάζω λοιπόν ότι ένα ιδιόγραφο σημείωμα του μεγάλου επιστήμονα, γραμμένο στα γερμανικά σε επιστολόχαρτο ενός ξενοδοχείου του Τόκιο, πουλήθηκε πρόσφατα σε ανώνυμο συλλέκτη για 1.560.000 δολάρια. Η τιμή εκκίνησης των προσφορών ήταν 2000 δολάρια. Όπως αναγράφει η είδηση, το σημείωμα γράφτηκε και δόθηκε ως φιλοδώρημα σε γκρουμ του ξενοδοχείου, ο οποίος, σύμφωνα με τα τότε κρατούντα έθιμα στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, αρνήθηκε να πάρει χρηματικό πουρμπουάρ. Τι έγραφε το ακριβό μπιλιετάκι; «Μια ήσυχη και ταπεινή ζωή φέρνει περισσότερη χαρά από ένα κυνήγι επιτυχίας που συνδέεται με συνεχή ανησυχία». Ένα δεύτερο ιδιόχειρο σημείωμα του ίδιου που έγραφε, απλώς, «Όπου υπάρχει θέληση, βρίσκεται ο τρόπος», ‘έπιασε’ μόνο 240.000 δολάρια στην ίδια δημοπρασία. Προφανώς και στις δημοπρασίες όλα είναι σχετικά. 

Τετάρτη, 25 Οκτωβρίου 2017

Απόδραση

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της επιστημονικής μας εταιρείας μας έδωσε πρόσφατα το έναυσμα και την ευκαιρία για έξοδο προς την Ανατολική Μακεδονία. Έτσι φθάσαμε το Σάββατο στη Δράμα αφού κάναμε μια πρώτη προσκυνηματική ανάβαση στην Εικοσιφοίνισσα. Ο μεσημβρινός περίπατος στο πάρκο της Αγίας Βαρβάρας με το εξαιρετικό γεύμα, και με τη βοήθεια του πολύ καλού, σχεδόν θερινού καιρού, μας προετοίμασε για το υπόλοιπο της ημέρας. Μια δόση επιστήμης το απόγευμα, μάθημα για την ανακουφιστική φροντίδα το βραδάκι, και δείπνο στο ξενοδοχείο με παρέα συναδέλφων. Νυκτερινός περίπατος για την πέψη, ύπνος και πρωινή αναχώρηση για τους Ταξιάρχες, για να λειτουργηθούμε στο μοναστήρι της Σίψας, όπου ο τάφος και το λείψανο του Αγ. Γεωργίου Καρσλίδη. Πολύς κόσμος, αλλά γενική ησυχία και τάξη. «Ξέρετε, διαβάζουμε το βιβλίο του π. Κωνσταντίνου στην τράπεζα», μας λέει μια μοναχή, προσφέροντάς μας μια ιδιαίτερη ικανοποίηση. Αφού πήραμε τον καφέ μας κατευθυνθήκαμε προς την άλλη πλευρά του νομού για να επισκεφθούμε το σπήλαιο του Αγγίτη, το μοναδικό ποτάμιο σπήλαιο στα Βαλκάνια, με εντυπωσιακούς σταλακτίτες και άλλες ομορφιές. Ο ξεναγός μας πρόθυμος να μας πληροφορήσει για όσα βλέπουμε στον επισκέψιμο χώρο και όσα – περισσότερα – δεν βλέπουμε στο υπόλοιπο, πολύ εκτεταμένο μέρος του σπηλαίου. Ο τόπος είναι ιδανικός για νόστιμο παραποτάμιο γεύμα και λίγο ύπνο στο αυτοκίνητο. Δεν σου κάνει καρδιά να φύγεις, αλλά συνεχίζουμε κάνοντας τον γύρο του Μενοικίου όρους για να βγούμε στην Αλιστράτη, να συνεχίσουμε προς Μπάφρα (για σπιτικό καφέ και γλυκό) και Πρώτη Σερρών και να ανηφορίσουμε προς τον τελευταίο μας σταθμό, το πανέμορφο μοναστήρι της Ανάληψης. Η ηγουμένη Ανυσία, παλαιά γνωστή, μας περιποιείται και μας γεμίζει δώρα. Υποσχόμαστε να ξανάρθουμε, και αναχωρούμε για επιστροφή, με το επαναλαμβανόμενο ερώτημα στο μυαλό μας: σε ποια άλλη χώρα μπορεί κανείς να απολαμβάνει πνευματική και υλική τροφοδοσία, φυσικό περιβάλλον και ανθρώπινη παρουσία σε τέτοιους συνδυασμούς; Δόξα τω Θεώ!  

 Παναγία Εικοσιφοίνισσα
 Πάρκο Αγ. Βαρβάρας
 Η είσοδος της μονής της Σίψας
 Ένα... θύμα της φωτιάς
 Οι πηγές του Αγγίτη
 Το σπήλαιο του Αγγίτη (Μααρά)
 Η εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής στο σπήλαιο
Η μονή της Αναλήψεως στην Πρώτη Σερρών

Σάββατο, 21 Οκτωβρίου 2017

Φεγγαράκι

Το διάστημα έχει τελευταία την τιμητική του. Ανακαλύψεις επί ανακαλύψεων, τεράστιες «μαύρες τρύπες» που μέχρι τώρα δεν ξέραμε ότι υπάρχουν (χάναμε τίποτε;), ταξίδια στην άκρη του ηλιακού συστήματος, θεωρίες και εικασίες για την ύπαρξη ή όχι νερού στους δορυφόρους του Κρόνου, ολικές εκλείψεις ηλίου, ακόμη και «καλωσορίσματα» για εξωγήινους είδαμε και ακούσαμε τους τελευταίους μήνες. Καλή είναι η επιστημονική περιέργεια, χρήσιμη μέχρι ένα σημείο, καθώς μπορεί να έχει και απτά αποτελέσματα για μας τους επί γης. Η φαντασιοκοπία όμως είναι σε κάθε περίπτωση υπερβολή και αγγίζει την αρχαία «ύβριν», όταν ισχυρίζεται ότι θα φτάσει στην πρώτη αρχή του σύμπαντος, στην πρώτη στιγμή της δημιουργίας.
     Ωστόσο, φαίνεται ότι το ενδιαφέρον για τον εκτός γης κόσμο έχει και άλλα κίνητρα. Διαβάζω π.χ. στην προχθεσινή Guardian ότι Ιάπωνες αστρονόμοι ανακάλυψαν μια τεράστια σπηλιά, μήκους 50 χιλιομέτρων και πλάτους 100 μέτρων, κάτω από την επιφάνεια της Σελήνης, που θα μπορούσε να αποτελέσει βάση αστροναυτών για την εξερεύνηση του δορυφόρου μας. Με αφορμή την ανακάλυψη αυτή, η εφημερίδα μας πληροφορεί ακόμη ότι ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα, εκτός από την Ιαπωνία, σχεδιάζουν/φιλοδοξούν να εγκαταστήσουν ανθρώπους στη Σελήνη μέχρι το 2030 (ή άλλοι μέχρι το 2036). Έχοντας λύσει όλα τα πεζά επίγεια προβλήματά τους, οι μεγάλοι του κόσμου μεταφέρουν τον ανταγωνισμό για την υπεροχή τους στο «λαμπρό φεγγαράκι» των παιδικών μας χρόνων. Τι τους φταίει το καημένο;

Πέμπτη, 19 Οκτωβρίου 2017

Κέρδος

Στα πλαίσια της πρόσφατης επίσκεψης του πρωθυπουργού Α. Τσίπρα στον Λευκό Οίκο άκουσα στο ραδιόφωνο τις επίσημες δηλώσεις των δυο ηγετών. Αυτό που μου έμεινε είναι ότι ο πρόεδρος Τραμπ έκανε θετική αναφορά (ξανά και ξανά) κυρίως στο ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα του ΝΑΤΟ που δαπανά τόσο υψηλό ποσοστό του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της (του γνωστού ΑΕΠ) σε εξοπλισμούς, διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό χιλιάδες θέσεις εργασίας σε αμερικανούς πολίτες. Με άλλα λόγια, «Μπράβο σας που ξοδεύεστε και χρεώνεστε εσείς για να έχουμε δουλειές εμείς». Κατά τα άλλα, ούτε κουβέντα για όσα τυχόν περιμέναμε. Καλές και καρποφόρες οι επαφές με μεγάλους και ισχυρούς στον κόσμο, ιδίως για κείνους...
      Κι ένα χαρακτηριστικό υστερόγραφο. Μετά τις κοινές δηλώσεις των δύο ηγετών, η πρώτη ερώτηση δημοσιογράφου προς τον πρόεδρο είχε να κάνει με την κατάργηση ή όχι του Obamacare (της υγειονομικής κάλυψης των ανασφάλιστων Αμερικανών που είχε εισαγάγει ο προκάτοχός του), και όχι με την παρουσία ενός ξένου πρωθυπουργού στον Λευκό Οίκο. Τόσο τους ενδιέφερε το ζήτημα (ή το πρόσωπο).

Δευτέρα, 16 Οκτωβρίου 2017

Υπάρχουν!


Μπορεί η ‘ιδιωτεία’ να είναι αρχαία ελληνική λέξη που δηλώνει αυτόν που αποκαλούμε – ειρωνικά, όχι ευαγγελικά – «πτωχὸν τῷ πνεύματι». Ωστόσο δεν αποτελεί ελληνικό προνόμιο: τη διεκδικούν ως νοοτροπία, και μάλιστα με αξιώσεις, πολλοί ανά την υφήλιο. Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα από τους Αντίποδες φιλοξένησε προ 2 εβδομάδων η Guardian. Είδε το φως, έλεγε η είδηση, το πρώτο χαλάκι εισόδου (ξέρετε, εκείνο που γράφει Welcome και χρησιμεύει για να ξελασπώνουμε τα υποδήματά μας) για εξωγήινους. Το χαλάκι παρουσιάσθηκε επίσημα στο 68ο Διεθνές Αστροναυτικό Συνέδριο στην Αυστραλία και είναι σχεδιασμένο από τον πειραματικό φιλόσοφο Jonathon Keats και τη διαστημική αρχαιολόγο Alice Gorman. Το ακλόνητο επιχείρημά των δύο ‘δημιουργών’: Ίσως δεν έχουμε συναντήσει ακόμη εξωγήινους διότι, απλούστατα, δεν τους προσκαλέσαμε!
     Δεν ξέρω πόσο θα ‘πιάσει’ το διαστημικό χαλάκι σαν εμπορικό είδος ή αν θα αποφέρει τους καρπούς που προσδοκούν οι σχεδιαστές του. Ωστόσο θα αποτολμήσω μια φιλική πρόταση. Αν τυχόν το βάλετε στην πόρτα σας, να κοιτάζετε πάντα από το ‘ματάκι’ ποιος χτυπάει το κουδούνι: ποτέ δεν ξέρετε τι μπορεί να σας περιμένει από την άλλη μεριά. Όσο για τους εξωγήινους (ούφο τους λέμε συνήθως), μη ψάχνετε στ’ άστρα: ζουν ανάμεσά μας.
     Για όσους θέλουν να το δουν και να αποκρυπτογραφήσουν τον συμβολισμο του, ιδού η σχετική φωτογραφία:


Σάββατο, 14 Οκτωβρίου 2017

Επικοινωνία

Έχοντας γράψει και επιμεληθεί δυο εκδόσεις ενός βιβλίου για την επικοινωνία γιατρού-αρρώστου, θεωρώ ότι ξέρω κάποια πράγματα για το θέμα. Και να που βρίσκομαι μπροστά σε μια από τις δύσκολες εκείνες περιπτώσεις που καθόλου δεν σκέφθηκα να περιλάβω στο βιβλίο. Τι κάνεις όταν ο ασθενής και ο συνοδός του, άνθρωποι από ένα απόμακρο ορεινό χωριό, δεν έχουν όχι το μορφωτικό υπόβαθρο αλλά ούτε καν την στοιχειώδη φυσική αντιληπτική ικανότητα για να καταλάβουν όσα πρέπει να τους μεταδώσεις; Όσο κι αν απλουστεύω τη γλώσσα, όσο κι αν χρησιμοποιώ πρακτικά παραδείγματα, δεν πιάνουμε επαφή. Είναι σαν να μιλάω με ανθρώπους άλλης φυλής και γλώσσας. Τι θα κάνουμε όταν πάρουμε στα χέρια μας τα αποτελέσματα της βιοψίας, που υποπτεύομαι ότι θα είναι δυσοίωνα; Ελπίζω τότε να υπάρχει κάποιος άλλος συνοδός, με περισσότερη αντίληψη. Και πώς μπορείς να τους υποδείξεις κάτι τέτοιο χωρίς να τους προσβάλεις;
     Βέβαια καθόλου δεν φταίνε οι άνθρωποι ούτε για την χαμηλή νοημοσύνη ούτε για την έλλειψη παιδείας τους, και μόνο η γλώσσα της αγάπης και του ενδιαφέροντος μπορεί και γεφυρώνει το χάσμα. Ωστόσο, σαν προέκταση της εμπειρίας αυτής, συλλογίσθηκα (κι ας μη θεωρηθεί ‘ρατσιστική’ η σκέψη μου) ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα π.χ. με έναν καθηγητή πανεπιστημίου ή οποιονδήποτε άλλο μορφωμένο ή φυσικώς νοήμονα πολίτη της χώρας. Προς Θεού, δεν αρνούμαι ούτε αμφισβητώ τα δικαιώματά τους. Απλώς αναρωτιέμαι πόσο καταλαβαίνουν και με τι κριτήρια συναλλάσσονται με το δημόσιο και με τους άλλους ανθρώπους, κάνουν τις δουλειές τους, ψηφίζουν σε εκλογές ή συμμετέχουν σε άλλες ενέργειες που έχουν αντίκτυπο σε όλους μας. Στις δημοκρατίες έχουν άραγε όλες οι ψήφοι το ίδιο ‘ειδικό βάρος’, είναι όλες προϊόν έλλογης σκέψης; Και υπάρχει τρόπος να ξεπερασθεί ή να διορθωθεί μια τέτοια κατάσταση; Δεν θα επιχειρήσω να δώσω απάντηση. Κύριος οίδε.
     Κι ύστερα σκέφτομαι ότι στις σύγχρονες δημοκρατίες ακόμη και οι φυσικώς νοήμονες και οι μορφωμένοι δεν αποφασίζουν ούτε ψηφίζουν πάντα και υποχρεωτικά με λογικά κριτήρια. Άλλωστε φροντίζει γι’ αυτό το ‘μιντιακό σύστημα’ και οι επικοινωνιολόγοι των κομμάτων. Γι’ αυτό πληρώνονται.

Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου 2017

Πετάει, πετάει...

Χωρίς σχόλια...


[Σκίτσο του Α. Πετρουλάκη, Καθημερινή 13/10/2017]

Πέμπτη, 12 Οκτωβρίου 2017

Κίνητρα

Εδώ και μέρες τα ΜΜΕ μας θυμίζουν κάθε τόσο ότι από την προσεχή φορολογική δήλωση και στο εξής παύει να ισχύει και η τελευταία φοροαπαλλαγή, εκείνη για ιατροφαρμακευτικές δαπάνες. Σε απλά ελληνικά: ξεχάστε τις αποδείξεις από γιατρούς, οδοντιάτρους και κλινικές, δεν πρόκειται να σας χρειαστούν σε τίποτε απολύτως. Αυτό είναι το μήνυμα προς τους ασθενείς, ενώ προς τους αντίστοιχους επαγγελματίες είναι το ακριβώς αντίθετο: μην τυχόν και δεν κόψετε αποδείξεις, μαύρο φίδι που σας έφαγε! Ο παραλογισμός στο απόγειό του, με διπλή σφραγίδα, εγχώρια και ξένη. Μόνο κίνητρο για τη συμπεριφορά των πολιτών η απειλή της τιμωρίας. Πουθενά ενθάρρυνση, πουθενά επιβράβευση.
     Βέβαια σε μια πολιτισμένη, ευνομούμενη, τέλος πάντων κανονική κοινωνία, ο κάθε επαγγελματίας θα έκοβε την πρέπουσα απόδειξη, ανεξάρτητα από την χρηστικότητά της για τον αποδέκτη. Όταν όμως έχει φτάσει Οκτώβριος και τα επαγγελματικά έσοδα από την αρχή του έτους (ακόμη και σε καλές περιπτώσεις) μόλις έχουν φτάσει να καλύπτουν τις έως τώρα φορολογικές και ασφαλιστικές δαπάνες, μπορούμε να μιλούμε για πολιτισμένη, ευνομούμενη, τέλος πάντων κανονική κοινωνία; Για μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού το δίλημμα είναι ανάμεσα στην επιβίωση και την εξόφληση χρεών προς το δημόσιο. Με το δεδομένο αυτό και απορρίπτοντας μετά χλευαστικού γέλωτος τις μεγαλόστομες επίσημες εξαγγελίες περί πλεονασμάτων και άλλων πρασίνων ίππων, ποιος νομίζετε ότι θα είναι ο χαμένος;

Τρίτη, 10 Οκτωβρίου 2017

Έμφυλα "δικαιώματα"



Αν είναι το δικαίωμα αμαρτία’ τιτλοφορεί το χθεσινό φύλλο του το Έθνος, εννοώντας ως ‘δικαίωμα’ τον αυτοπροσδιορισμό του φύλου με απλή δήλωση (ακόμη και στην… ώριμη ηλικία των 15 ετών) και βαφτίζοντας αναχρονιστικούς, σκοταδιστές και παρωχημένους όσους σκέφτονται με την κοινή παραδοσιακή λογική και την πίστη ότι ο Θεός μας έπλασε «ἄρσεν καὶ θῆλυ» (όχι… ΛΟΑΤΚΙ), ότι το φύλο είναι ένα από τα τάλαντα που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο, καθένα με τις ιδιαιτερότητες και τα προσόντα του, για να εκπληρώνει την αποστολή για την οποία βρίσκεται στον κόσμο αυτό, τον οποίο διαφεντευόμαστε αυθαίρετα και προσδιορίζουμε όπως θέλουμε, χωρίς αναφορά και συμμόρφωση προς τον Κτίστη και μοναδικό ιδιοκτήτη του.
     Αλλά αν είναι ‘δικαίωμα’ ο αυτοπροσδιορισμός, δεν είναι πολύ περισσότερο δικαίωμα (χωρίς εισαγωγικά) η στοιχειώδης επιβίωση; Δεν είναι δικαίωμα η απόδοση στους εργαζομένους όσων πλήρωσαν μια ζωή σε φόρους, κρατήσεις, γενικά υποχρεώσεις προς το κράτος; Δεν είναι βάναυση καταπάτηση δικαιώματος η κάθετη, οριζόντια και διαγώνια περικοπή των συντάξεων και των επιδομάτων; Όχι των χαριστικών και καταχρηστικών, αλλά των απολύτως δικαίων και νομίμων. Το δικαίωμα αυτό, θεσμικά κατοχυρωμένο εδώ και δεκαετίες, το είδαμε να πετιέται στον κάλαθο των αχρήστων από τους κάποτε δήθεν αριστερούς δήθεν διεκδικητές του. Που σήμερα, αντί να ασχολούνται με ζωτικά θέματα ουσίας, κάνουν παρδαλές επιδείξεις ‘προοδευτικότητας’ «πειθόμενοι τοῖς ρήμασι» των ξένων υποβολέων τους.
     Στην Αποκάλυψη διαβάζουμε την παραγγελία του αγγέλου που ανακοινώνει την καταστροφή της Βαβυλώνος: «ἔξελθε ἐξ αὐτῆς ὁ λαός μου, ἵνα μὴ συγκοινωνήσητε ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῆς, καὶ ἵνα ἐκ τῶν πληγῶν αὐτῆς μὴ λάβητε» [Αποκ. 18: 4]. Η Ελλάδα μας δυστυχώς όσο πάει μοιάζει όλο και περισσότερο με την Βαβυλώνα της Αποκάλυψης. Δεν ξέρουμε τι πληγές μας επιφυλάσσονται για τα χάλια μας, και αν θα μας οδηγήσουν σε διόρθωση. Δεν μπορούμε να φύγουμε όλοι από τη χώρα, μπορούμε όμως να μη «συγκοινωνήσουμε ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῆς». Κι ας θυμηθούμε και την άλλη παραγγελία του ίδιου προφητικού βιβλίου: «ὁ ἀδικῶν ἀδικησάτω ἔτι, καὶ ὁ ῥυπαρὸς ῥυπαρευθήτω ἔτι, καὶ ὁ δίκαιος δικαιοσύνην ποιησάτω ἔτι, καὶ ὁ ἅγιος ἁγιασθήτω ἔτι» [Αποκ. 22: 11]. Που σημαίνει τελικά την προσωπική ευθύνη του καθενός για τον δρόμο που θα ακολουθήσει ως το τέλος, ανεξάρτητα από όσα βλέπει να διαδραματίζονται γύρω του. Άλλωστε, και ο λογαριασμός στο ‘ταμείο’ της εξόδου θα είναι κι εκείνος αυστηρά προσωπικός, χωρίς δυνατότητα εξαγοράς και χωρίς δόσεις.

Δευτέρα, 9 Οκτωβρίου 2017

Τηλεφωνικές παρενοχλήσεις

Μια συνέπεια της τεχνολογικής εξέλιξης των επικοινωνιών είναι η εισβολή της τηλεφωνικής διαφήμισης στη ζωή μας. Γνωστές (και λιγότερο γνωστές) εταιρείες μας καλούν, συνήθως στα κινητά μας, συχνά μάλιστα σε ώρες κοινής ησυχίας, για να μας κάνουν προσφορές ή να μας ζητήσουν να επιβεβαιώσουμε τα στοιχεία μας (ΑΦΜ, ηλεκτρονικές και άλλες διευθύνσεις κτλ.). Επειδή δυστυχώς έχουν πληθύνει οι απάτες και οι απατεώνες στον κόσμο μας, και επειδή δεν υπάρχει τρόπος πρακτικά να επιβεβαιώνουμε την γνησιότητα αυτών που μας καλούν, αλλά και επειδή δεν έχουμε καμιά υποχρέωση ή επιθυμία να δίνουμε τα προσωπικά μας στοιχεία από το τηλέφωνο, μήπως είναι καιρός να καταργηθεί δια νόμου η τηλεφωνική διαφήμιση; Όσοι χρειαζόμαστε αγαθά και υπηρεσίες ξέρουμε και πού να τα βρούμε. Για να δώσω ένα ακραίο παράδειγμα, πώς θα φαινόταν σε τελείως αγνώστους μου αν τους πρότεινα τηλεφωνικά να τους κάνω μια βρογχοσκόπηση σε τιμή ευκαιρίας; Γιατί να αντιμετωπίζουμε την κινητή τηλεφωνία, την ηλεκτρική ενέργεια ή τη συνδρομητική τηλεόραση διαφορετικά ως προς τους κανόνες εμπορικής προώθησης;
[Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 7/10/2017]

Κυριακή, 8 Οκτωβρίου 2017

Πεντηκοστή

Μια ιδιαίτερη ευλογία μας επεφύλαξε η σημερινή μέρα: να παρευρεθούμε στη χειροτονία στον τρίτο βαθμό της ιερωσύνης του π. Στεφάνου Τόλιου, που προχθές εξελέγη μητροπολίτης Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου. Συγκίνηση ιδιαίτερη, μια και ο νέος επίσκοπος μεγάλωσε στην ενορία των Αγ. Αποστόλων, όπου συμψάλαμε για πολλά χρόνια, είχε πνευματικό τον μακαρίτη τον πατέρα μας, αργότερα τον διαδέχθηκε ως προϊστάμενος του ναού, και τέλος μας συμπαραστάθηκε στην κοίμηση και την εξόδιο ακολουθία του. Πέρα όμως από τις προσωπικές μνήμες, το μυστήριο με την ψαλλομένη ακολουθία της Πεντηκοστής μας θύμισε ζωηρά ότι η αρχιερωσύνη στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι μια μακρά αδιάσπαστη αλυσίδα, η αρχή της οποίας ανάγεται στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, όπου την ιστορική εκείνη ημέρα «ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό» όταν «ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας... καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός... καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος Ἁγίου». Είθε αυτό το Άγιο Πνεύμα που «πάντα χορηγεῖ» και «ὅλον συγκροτεῖ τὸν θεσμὸν τῆς Ἐκκλησίας» να φωτίζει και να οδηγεί πάντα τόσο τον νέο μητροπολίτη όσο και όλους τους Ορθοδόξους κληρικούς, ανωτέρους και κατωτέρους, στους δύσκολους και προκλητικούς καιρούς που ζούμε. Πάτερ Στέφανε, άξιος!

Σάββατο, 7 Οκτωβρίου 2017

Ετών 33

Όσο προχωρούν τα χρόνια, τόσο πληθαίνουν οι ασθενείς που είναι μικρότεροί μας σε ηλικία. Φυσικό είναι. Και όταν μεν οι διαγνώσεις είναι αθώες και υπάρχει θεραπεία, πάει καλά. Όταν όμως ατενίζεις τον καρκίνο πρόσωπο με πρόσωπο, να φράζει με το άσχημο κεφάλι του τον ένα πνεύμονα σαν απαίσια σμέρνα έτοιμη να δαγκώσει όποιον πλησιάσει το λημέρι της, νιώθεις το δάγκωμα στα δικά σου σωθικά. Δεν τη βλέπεις μόνο εσύ. Ο άρρωστος, παλικάρι στα χρόνια του Χριστού, είναι ξύπνιος: δεν θέλησε καταστολή για τη βρογχοσκόπηση. Μισογερμένος στο μαξιλάρι βλέπει στην οθόνη τον αντίπαλο σε όλες του τις διαστάσεις και τα χρώματα. Παρακολουθεί και καταλαβαίνει τις συζητήσεις μας, όσο κρυπτογραφικές κι αν είναι αυτές. Ξέρει για τις οστικές μεταστάσεις, ξέρει τι γίνεται και τι τον περιμένει. Και το πιο εκπληκτικό μέσα σ’ αυτόν τον χαμό, το χαμόγελο δεν λείπει από το πρόσωπό του, πριν και μετά την εξέταση. Αυτό μας ενθαρρύνει και συγχρόνως μας πονάει ακόμη περισσότερο. Πώς το γράφει ο Αδελφόθεος Ιάκωβος; «Τὴν ὑπομονὴν ᾿Ιὼβ ἠκούσατε, καὶ τὸ τέλος Κυρίου εἴδετε». Την έχουμε μπροστά μας ζωντανή την υπομονή του Ιώβ στο πρόσωπο του Γιώργου. Σηκώνει τον σταυρό του εδώ και τρία χρόνια, και τώρα βλέπει το τέλος να εγγίζει. Ο Θεός ξέρει πώς νιώθει μέσα του, εξωτερικά όμως μας δίνει ο ίδιος κουράγιο.
     Τελειώνουμε τη βρογχοσκόπηση, παίρνουμε τις βιοψίες, ευτυχώς χωρίς προβλήματα, φεύγει εκείνος με το φορείο για το δωμάτιό του, σπεύδω να εγκαταλείψω κι εγώ το εργαστήριο από την πλαϊνή πόρτα για να μη δουν οι υπόλοιποι τα δάκρυά μου. Κι εγώ τα δικά τους. 
   Σημ. Για όσους δεν ξέρουν την όψη της σμέρνας...

Πέμπτη, 5 Οκτωβρίου 2017

Μετάθεση ευθύνης

«Γιατρέ, είμαι ο Μάκης. Μπορείς να μου γράψεις μια συνταγή για το εμβόλιο;»
    Ο Μάκης είναι γείτονάς μου από τότε που γύρισα από την Αγγλία, πολύ μικρότερός μου. Δυστυχώς όλα τα χρόνια που τον ξέρω καπνίζει ενάμισι πακέτο τη μέρα. Μια φορά με επισκέφθηκε επαγγελματικά με αφορμή μια βρογχίτιδα. Η σπιρομέτρησή του ήταν στο κατώτερο φυσιολογικό όριο. Του είπα τότε τα σχετικά, ότι αν συνεχίσει έτσι, σε λίγα χρόνια θα έχει μόνιμη βλάβη, και τότε θα είναι αργά. Κούνησε το κεφάλι. «Δοκίμασα μια φορά», μου είπε. Το ίδιο κι ο πατέρας του. «Kατά μάνα κατά κύρη, κατά γιο και θυγατέρα» που λέει η παροιμία. «Δεν φτάνει», του είχα πει. «Πόσες φορές έπεσες όταν μάθαινες να περπατάς; Δεν ξανασηκώθηκες;»
     Τώρα μου ζητάει να του γράψω εμβόλιο για τον πνευμονιόκοκκο. Εδώ θα μπορούσαμε να στήσουμε ολόκληρη συζήτηση, καθώς έχω κάποια άποψη για το θέμα. Δεν είναι όλα τα εμβόλια ίδια. Ο πνευμονιόκοκκος δεν είναι σαν τον ιό της ιλαράς, δεν κάνει μεγάλες επιδημίες με εκατοντάδες κρούσματα και δεκάδες θύματα. Προσβάλλει κυρίως ευπαθείς ομάδες, άτομα με συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου. Και στα 27 χρόνια που ασκώ την ειδικότητα δεν έχω συναντήσει πρόβλημα μαζί του στις διαστάσεις που το παρουσιάζουν οι διαφημίσεις του εμβολίου. Ωστόσο, από τότε που πρωτοβγήκε στην αγορά, οι προτεινόμενες ενδείξεις του όλο και διευρύνονται, με μάλλον ασαφή κριτήρια. Τέτοιες τακτικές είναι που κάνουν ζημιά και στα άλλα, τα πιο αποτελεσματικά και απαραίτητα εμβόλια.
     Τι να του κάνω; Αν μπορούσα να βάλω σε μια ζυγαριά τον επίφοβο γι’ αυτόν πνευμονιόκοκκο από τη μία και από την άλλη το κάπνισμα, θα του έδειχνα προς τα πού θα έκλινε (μάλλον θα κατρακυλούσε) η ισορροπία. Καταλαβαίνω όμως πόσο εύκολη ψυχολογικά είναι η κίνησή του. «Έκανα εμβόλιο, είμαι εντάξει», θα λέει στον εαυτό του. Αποσείω την ευθύνη, συνεχίζω να καπνίζω αμέριμνος. Κι όταν (μη γένοιτο!) συμβεί κάτι, θα απορεί και θα εξίσταται πώς έγινε αυτό, αφού είχε κάνει και εμβόλιο.
     Σε παλιότερες εποχές, οι δάσκαλοι μας έδιναν ένα χαρτί που έπρεπε να το διαβάσει ο γονιός μας και να υπογράψει: «Έλαβον γνώσιν. Ο κηδεμών». Σήμερα δεν έχουμε τέτοιες συνήθειες. Έτσι ετοιμάζω τη συνταγή, και σαν υστερόγραφο βάζω επάνω της ένα αυτοκόλλητο χαρτάκι: «Μάκη, το εμβόλιο ΔΕΝ σε προφυλάσσει από τις συνέπειες του καπνίσματος». Έχω κι εγώ τις δικές μου επαγγελματικές ευθύνες, σε κάποιον πρέπει να πετάξω το μπαλάκι. 

Τρίτη, 3 Οκτωβρίου 2017

Τα όπλα, οι νόμοι και το σύνταγμα

Από τα πιο αμφιλεγόμενα νομοθετήματα στις ΗΠΑ είναι η Δεύτερη Τροπολογία του Συντάγματος, που κατοχυρώνει το δικαίωμα των πολιτών να κατέχουν και να φέρουν όπλα. Όπως μαθαίνω από την ‘παντογνώστρια’ Wikipedia, το δικαίωμα αυτό απέβλεπε στο να επιτρέπει στους πολίτες να οργανώνουν σώματα πολιτοφυλακής, να συμμετέχουν στην εφαρμογή του νόμου, να ανθίστανται σε τυραννικές κυβερνήσεις, να αποτρέπουν εισβολείς, να καταστέλλουν εξεγέρσεις (π.χ. από σκλάβους), καθώς και να διευκολύνει την αυτοάμυνα. Η τροπολογία θεσπίσθηκε το 1791, δεκαπέντε μόλις χρόνια μετά τον πόλεμο της Αμερικανικής ανεξαρτησίας, και από τότε έχει δώσει αφορμή για πλήθος νομικές μάχες και ενστάσεις και διενέξεις, πάντα με το ίδιο αρνητικό αποτέλεσμα. Δεν είναι καθόλου αστείο: αν ένας υποψήφιος πρόεδρος στις ΗΠΑ θέλει να χάσει τις εκλογές, το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να αμφισβητήσει τη δεύτερη τροπολογία. Και το πνεύμα αυτό έχει περάσει στην όλη κουλτούρα της Αμερικανικής ζωής, όπως αυτή αποτυπώνεται στον κινηματογράφο και την τηλεόρασή της. Ως προς το συγκεκριμένο θέμα ο χρόνος στις ΗΠΑ έχει σταματήσει στα 1791.
     Όλη αυτή η δωρεάν νομική επιμόρφωση παρέχεται με αφορμή μια ακόμη ανθρωποσφαγή, αυτή τη φορά στο Λας Βέγκας: 59 νεκροί και πάνω από 500 τραυματίες είναι ο μέχρι στιγμής απολογισμός. Ένας ο δράστης – σώφρων, σαλεμένος, φανατικός, δαιμονισμένος, αδιάφορο – δεκάδες τα όπλα που είχε γύρω του, εντελώς ανυποψίαστα τα θύματά του. Το έργο έχει ‘παιχθεί’ πολλές φορές, σε διάφορες πολιτείες, με την ίδια κατάληξη, και δυστυχώς χωρίς να φαίνεται φως στον ορίζοντα. Οι συζητήσεις που γίνονται κάθε φορά, όχι για απαγόρευση των όπλων (Θεός φυλάξοι!) αλλά π.χ. για έλεγχο του ποινικού μητρώου ή της ψυχικής υγείας αυτών που τα αγοράζουν ή για περιορισμό του αριθμού των σφαιρών που μπορεί να αγοράσει κανείς, βρίσκουν πάντα απέναντί τους το τείχος του οργανωμένου λόμπι που λέγεται National Rifle Association, που ισχυρίζεται ότι δεν σκοτώνουν τα όπλα αλλά οι άνθρωποι. Να απαγορευθούν λοιπόν οι άνθρωποι; Όπως διαβάζουμε, τα εντελώς αυτόματα (πολεμικά) όπλα έχουν αυστηρούς περιορισμούς στην πώλησή τους. Ωστόσο, μπορεί να αγοράσει κανείς, απολύτως νόμιμα και με μόλις 100 δολάρια, μηχανισμούς που μετατρέπουν τα ημιαυτόματα πυροβόλα όπλα σε πλήρως αυτόματα, με ταχυβολία που δεν μπορεί να πετύχει το ανθρώπινο δάχτυλο στη σκανδάλη (κάτι που πιθανώς χρησιμοποίησε ο εκτελεστής του Λας Βέγκας). Κι αν δεχθούμε το συνήθως προβαλλόμενο επιχείρημα της αυτοάμυνας, ποιος θα μπορούσε να αμυνθεί με προσωπικό οπλισμό απέναντι στον παράφρονα που από τον 32ο όροφο του ξενοδοχείου ‘κατάβρεχε’ με σφαίρες τις χιλιάδες του κόσμου στην πλατεία;  
     Από τους αρχικούς προβλεπόμενους σκοπούς της Δεύτερης Τροπολογίας, κανένας δεν ισχύει τον 21ο αιώνα. Ο μόνος σκοπός που εξυπηρέτησε αποτελεσματικά η ανεξέλεγκτη οπλοκατοχή στις ΗΠΑ ήταν και είναι οι μαζικές δολοφονίες. Όπως λένε, αν το μόνο εργαλείο που έχεις είναι το σφυρί, τότε όλα τα προβλήματα σου μοιάζουν με καρφιά (αν έχεις όπλο, τότε όλοι θα σου μοιάζουν με στόχους). Και όπως είπε κάποτε ο πρόεδρος Τζόνσον, την όποια νομοθεσία δεν την εξετάζεις με βάση τα οφέλη που θα επιφέρει αν εφαρμοσθεί σωστά, αλλά με γνώμονα τις αδικίες που θα προκαλέσει και τη ζημιά που θα κάνει αν εφαρμοσθεί λανθασμένα. Ισχύει ακόμη και για τις τροπολογίες του συντάγματος.

Δευτέρα, 2 Οκτωβρίου 2017

A la carte

Προ 10ημέρου ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος μας γνωστοποίησε έγγραφο του Υπουργού Υγείας, βάσει του οποίου σε νομοσχέδιο του Υπ. Δικαιοσύνης με θέμα «Ευρωπαϊκή εντολή έρευνας στις ποινικές υποθέσεις – εναρμόνιση της νομοθεσίας με την οδηγία 2014/41/ΕΕ» περιλαμβάνεται διάταξη με την οποία παρατείνεται η τρέχουσα θητεία των Διοικητικών Συμβουλίων κ.ά. οργάνων των Ιατρικών Συλλόγων από τρία σε τέσσερα χρόνια (όλως τυχαίως, φέτος θα έπρεπε να είχαμε εκλογές στους συλλόγους). Αφήνοντας στην άκρη την βαθιά, σχεδόν μεταφυσική σχέση του εν λόγω νόμου με την επιμέρους διάταξη (όπως λέμε π.χ. παγωτό στρατσιατέλλα γαρνιρισμένο με αντσούγιες), μας πειράζει μια τέτοια απόφαση; Εξαρτάται πώς τη βλέπει κανείς. Κάποιοι λένε ότι το Υπ. Υγείας ‘τα έχει βρει’ με την τρέχουσα διοίκηση του Πανελληνίου, που δεν του βγάζει γλώσσα σε τίποτε για τα κακώς κείμενα στην Υγεία, και δεν θέλει να χαλάσει μια τόσο αρμονική συνεργασία. Τι πιο απλό και βολικό από μια παράταση θητείας;
     Γενικά δεν πιστεύω σε θεωρίες συνωμοσίας. Αυτό όμως δεν με εμποδίζει να είμαι καχύποπτος απέναντι σε ανθρώπους και θεσμούς που δίνουν τέτοιες και άλλες παρόμοιες αφορμές. Ποιος μας εγγυάται ότι το 2019 δεν θα υπάρξει μια 'διάταξη' (προσαρτημένη ίσως σε νόμο π.χ. περί ορεινών βοσκοτόπων ή περί υποχρεωτικού τεχνικού ελέγχου των αλιευτικών σκαφών ανοικτής θαλάσσης) που θα παρατείνει την θητεία της τρέχουσας κυβέρνησης από τέσσερα σε πέντε χρόνια; Όταν ψηφίζονται αυθαίρετα διατάξεις σαν την παραπάνω ή όταν οι συνθέσεις των θερινών τμημάτων της Βουλής ρυθμίζονται κατά το συμφέρον, τι άλλο θέλουμε για να πεισθούμε ότι έχουμε μια ‘α λα καρτ’ δημοκρατία;

Σάββατο, 30 Σεπτεμβρίου 2017

Διαπλανητικά

Ο μήνας που κλείνει κατέγραψε ένα γεγονός διαστημικής σημασίας. Μετά από 13 χρόνια εξερεύνησης του πλανήτη Κρόνου και της γειτονιάς του (δορυφόροι, δακτύλιοι κτλ) το μη επανδρωμένο σκάφος Cassini-Huygens οδηγήθηκε από τους δημιουργούς του στην καταστροφή έχοντας εκπληρώσει την αποστολή για την οποία εκτοξεύθηκε το 1997. Είχε φθάσει σε τροχιά γύρω από τον Κρόνο το 2004, και από τότε μετέδιδε συνεχώς χιλιάδες εικόνες και άλλες πληροφορίες για τον πλανήτη αυτόν, δίνοντας ελπίδες στους μελετητές τους ότι κάπου (ίσως στον δορυφόρο με το... ελκυστικό όνομα Εγκέλαδος) να υπήρχαν συνθήκες που θα ευνοούσαν την ανάπτυξη ζωής.
     Πολλά ενδιαφέροντα μπορεί να βρει κανείς στο Διαδίκτυο για τον Κρόνο και την αποστολή Cassini (π.χ. ΕΔΩ και ΕΔΩ). Έμεινα σε ένα. Το Γραφείο Πλανητικής Προστασίας της NASA σχεδίασε, λέει, προσεκτικά την τροχιά καταστροφής του σκάφους ώστε αυτό να πέσει πάνω στον ίδιο τον Κρόνο και όχι σε κάποιον από τους δυνητικά βιώσιμους δορυφόρους του, για να διατηρηθεί έτσι το περιβάλλον τους όσο γίνεται παρθένο από τυχόν μολύνσεις γήινης προέλευσης. Καμία αντίρρηση, και μπράβο τους που όλα τα σκέφθηκαν. Κρίμα μόνο που το Γραφείο αυτό δεν έχει ανάλογες αρμοδιότητες και για την προστασία του δικού μας πλανήτη από τα απόβλητα που εμείς οι ίδιοι (και όχι κάποιοι... εξωγήινοι) συσσωρεύουμε καθημερινά πάνω του...

Παρασκευή, 29 Σεπτεμβρίου 2017

Γολγοθάς ανακριβείας




O ευμεγέθης τίτλος της προχθεσινής ‘Θεσσαλονίκης’ μας πληροφορεί για «γολγοθά των καρκινοπαθών που μεταναστεύουν για μια εξέταση PET/CT και αναζητούν λύση σε ιδιωτικά κέντρα σε Τουρκία και Βουλγαρία», σύμφωνα με καταγγελία της ΠΟΕΔΗΝ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων σε Δημόσια Νοσοκομεία). Παρακάτω η είδηση μας μιλάει για «χιλιάδες καρκινοπαθών που αποκλείονται από την εξέταση που ανιχνεύει τον καρκίνο και τις υποτροπές του σε πρώιμο στάδιο» και ότι η ΠΟΕΔΗΝ εκτιμά ότι 5000 ασθενείς κάθε χρόνο κάνουν τέτοιες ‘μεταναστεύσεις’. Δεν διετέλεσα ποτέ συνδικαλιστής και μάλιστα σε φορέα του Δημοσίου ούτε σκοπεύω να παίξω τον συνήγορο του τελευταίου, αλλά μπορώ να πω με αρκετή σιγουριά ότι η καταγγελία δεν έχει σχέση με την αλήθεια, για δυο λόγους.
     Πρώτον, το PET/CT (συνδυασμός αξονικής με τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων) δεν είναι εξέταση για πρώιμη διάγνωση του καρκίνου. Χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ενδείξεις, με στοχευμένο τρόπο, εκεί που άλλες απλούστερες (και φθηνότερες) εξετάσεις αφήνουν αμφιβολίες για τη διάγνωση ή υπάρχει δίλημμα για το αν ένας όγκος μπορεί ή όχι να χειρουργηθεί. Όταν εισάγεται μια νέα τεχνική στην ιατρική, υπάρχει η τάση (συχνά καλλιεργούμενη από εμπορικά συμφέροντα αλλά και από κακή πληροφόρηση των ασθενών και υπερβάλλοντα ζήλο των γιατρών) να χρησιμοποιείται κατά κόρον εις βάρος της καλής κλινικής εκτίμησης και της συμβατικής αξιολόγησης του αρρώστου. Τι μας χρειάζεται, αλήθεια, η κλινική εκτίμηση όταν μπορούμε με ‘διαστημικές’ τεχνολογίες να έχουμε εκατοντάδες εικόνες, τριδιάστατες ανασυνθέσεις, χρώματα και αρώματα που μας ζωγραφίζουν κάθε ιατρικό πρόβλημα σαν πίνακα του Βαν Γκογκ; Βέβαια ο αρχικός ενθουσιασμός πάντα μετριάζεται με τη συνειδητοποίηση ότι κάθε εξέταση έχει ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά ευρήματα, που οδηγούν σε πρόσθετες εξετάσεις και άγχος των ασθενών ή αντίθετα σε εσφαλμένο εφησυχασμό ενώ η νόσος εξελίσσεται. Όλα αυτά θα έπρεπε να είναι γνωστά στους συνδικαλιστές του χώρου, που όμως έχουν το δικό τους παιχνίδι να παίξουν.
     Δεύτερο και πολύ πρακτικό σημείο είναι ότι όσες (λίγες) φορές χρειάσθηκε να ζητήσω PET/CT για ασθενή μου, η εξέταση έγινε μέσα σε μία εβδομάδα είτε σε δημόσιο νοσοκομείο είτε σε ιδιωτικό ιατρείο, όταν άλλα ραντεβού δίνονται μετά από μήνες. Συνεπώς η καταγγελία της ΠΟΕΔΗΝ δεν έχει κανένα έρεισμα, ενώ οι εφημερίδες που δημοσιεύουν τέτοιες ειδήσεις θα έπρεπε να τις διασταυρώνουν. Υποθέτω ότι οι στρατιές των αρρώστων που καταφεύγουν στη Βουλγαρία για PET/CT συναγωνίζονται σε αριθμό εκείνες των νεκρών που πηγαίνουν για αποτέφρωση στη γείτονα χώρα: υπάρχουν μόνο στη φαντασία κάποιων, ενώ οι υπόλοιποι περιμένουμε ακόμη να τις δούμε να διαβαίνουν τα σύνορα...

Πέμπτη, 28 Σεπτεμβρίου 2017

Ομηρία

Εδώ και καιρό γινόμαστε, μέσω των Μέσων, μάρτυρες της διελκυστίνδας που εκτυλίσσεται γύρω από το Ελληνικό, τον χώρο του πρώην αεροδρομίου Αθηνών που προορίζεται για πάρκο με ανάλογη επιχειρηματική-οικονομική επένδυση. Όπως ακούμε, το πρόβλημα είναι ότι στην περιοχή του πιθανώς υπάρχουν αρχαιότητες, και αναμένεται η συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου για να υπάρξει γνωμοδότηση για το τι δέον γενέσθαι εκεί. Η συνεδρίαση αυτή αναβάλλεται κάθε φορά, αλλά αυτό το ζήτημα και οι πιθανές αιτίες του δεν θα μας απασχολήσουν σήμερα. Χωρίς ειδικές γνώσεις ή έννομο συμφέρον πάνω στην υπόθεση, κάνω κάποιες ευρύτερες σκέψεις.
     Υπάρχουν πολλές περιοχές στην Ελλάδα που παρουσιάζουν αρχαιολογικό ενδιαφέρον, και η Αττική είναι σίγουρα μία από αυτές. Με δεδομένη την ιστορία της πόλης των Αθηνών και προεκτείνοντας την ερευνητική φαντασία και περιέργεια από τα ήδη υπάρχοντα ευρήματα, οι ειδικοί εικάζουν για το τι άλλο ενδεχομένως υπάρχει λίγο πιο πέρα. Το ερώτημα είναι πού βάζει κανείς ένα όριο στις εικασίες και τις έρευνες αυτές. Ας πούμε ότι έχουμε αποκαλύψει Χ μέτρα ενός αρχαίου τείχους. Αν προσθέσουμε ακόμη ένα ή περισσότερα μέτρα σ’ αυτά θα γίνουμε ουσιαστικά σοφότεροι; Αν βρούμε ένα ή περισσότερα πήλινα αγγεία, σκεύη, ειδώλια, κτερίσματα, πιάτα ποτήρια, θα προαγάγουμε σημαντικά τη γνώση μας; Θεωρητικά δεν υπάρχει ούτε τετραγωνική σπιθαμή εδάφους που να μην υποκρύπτει κάτι με ιστορική σημασία. Πού θα σταματήσουμε; Με το πνεύμα αυτό, η σύγχρονη Αθήνα δεν θα έπρεπε να έχει κτισθεί ποτέ, μια και κάθεται πάνω στην πιο λαμπρή πόλη-κράτος της κλασικής αρχαιότητος. Το ίδιο ισχύει και για άλλες πόλεις με ανάλογο παρελθόν. Κι αν στρέψουμε τη φαντασία μας στην άλλη κατεύθυνση, θα πρέπει να διατηρήσουμε οποιοδήποτε σύγχρονο κτίσμα ή κατασκεύασμα ακέραιο και χωρίς παρεμβάσεις για τους αρχαιολόγους του μακρινού μέλλοντος (αν αυτό θα υπάρξει) που θα θέλουν να πληροφορηθούν πώς ζούσαν οι άνθρωποι του 21ου αιώνα. Μόνο από τις ταινίες θα μαθαίνουν τι γίνεται στον κόσμο μας;
     Φαντασίες, θα πείτε. Φυσικά, και δεν είμαι υπέρ της ανεξέλεγκτης καταπάτησης και εξαφάνισης των ιχνών του ιστορικού παρελθόντος. Ωστόσο, δεν μπορώ να διώξω από το μυαλό μου τη ιδέα ότι ως Έλληνες ζούμε μια ιδιότυπη μορφή ομηρίας: το παρελθόν μας κρατεί δεσμίους, και εμφανίζεται ως δυνητικά ανασταλτικό στοιχείο σε κάθε προσπάθεια κίνησης προς το μέλλον. Δύσκολη ισορροπία, και δεν ισχυρίζομαι ότι έχω κάποια λύση να προτείνω. Απλώς βάζω μια ακόμη σκέψη στην εξίσωση, πέρα από τις σκοπιμότητες των ποικίλων φορέων και οργάνων.